Thay đổi cách nhìn về quan niệm xấu đẹp trong điện ảnh và thời gian

“Mặt rổ như tổ ong bầu, cái răng khấp khểnh như cầu rửa chân”, từ muôn thuở nhan sắc của Chung Vô Diệm vẫn là một trở ngại lớn.

Trai tài, gái sắc, ai cũng thích một gương mặt trái xoan, cánh mũi dọc dừa, cặp mắt bồ câu. Ngày nay định nghĩa về xấu đã thay đổi. Trong thời trang và điện ảnh, các đạo diễn không còn tìm những gương mặt như tiên nga, cái họ cần là một “cá tính”, một nét không hài hòa mang đậm nét cá nhân. Có lẽ thời đại của “nét xấu dễ coi” đã đến rồi chăng? 

Nhận định về nét xấu đẹp

Thời gian gần đây, những cuộc trình diễn thời trang trên thế giới xuất hiện ngày càng nhiều những người mẩu có gương mặt “kỳ lạ” với nét gãy lộ liễu hay có dáng đi, cách xoay người “không giống ai”. Có vẻ như cách nhìn về một gương mặt gọi là xấu đã thay đổi. Năm 98 cô gái đẹp nhất thế giới Laetitia Casta với nét hài hòa toàn diện, từ gương mặt đến vóc hình được săn đón thì năm 99 sẽ là năm của Esther Canadas, một cô gái Tây Ban Nha cách đây vài năm không bao giờ nghĩ là mình sẽ trở thành một “top model” được săn lùng ráo riết.

Esther Canadas được săn đón với cái miệng rộng và méo

Với các chỉ số chiều cao 1m78, vòng 1,2 và 3 lần lượt là 88,59 và 89, Canadas đã được các tên tuổi lớn như Avedon, Newton và Roversi trong thế giới thời trang mời gọi… Song điểm đáng nói là cái miệng của cô. Nó khá “đặc sắc” vì rất rộng và… hơi bị méo. Theo tiêu chuẩn sắc đẹp cách đây vài năm thì không cách gì Canadas được mời làm người mẫu, dù cho một nhãn hiệu hạng trung bình. Nhưng bây giờ các phóng viên đua nhau bấm máy mỗi lần

Cách nhìn đã thay đổi

Trong một thời gian dài, một cái miệng rộng môi dày được đánh giá là “thô tục” thì bây giờ nó lại ăn khách. Có cái gì rất lạ trong việc Canadas lên ngôi. Đã qua rồi thời đại của những siêu giai nhân hoàn hảo của thập niên 90 như Claudia Schiffer hay Cindy Crawford. “Độc chiêu” của người mẫu hiện giờ là họ phải có nét… xấu xấu nào đó tạo nên vẻ riêng mà những top model sắc nước hương trời không có. Các công ty sản xuất nước hoa và mỹ phẩm, quần áo sử dụng các “gương mặt đồ hiệu” hiểu ra rằng họ cần đến các cô gái có nét độc đáo nào đó để người tiêu thụ nhận ra ngay giữa một rừng sản phẩm khác nhau.

Lancôme đã mạnh dạn mời các nữ diễn viên đóng kịch, dù không đẹp, thay cho tên tuổi cũ với sắc đẹp lộng lẫy đã nhạt nhẽo. Lập tức quan điểm mới về cái “xấu đẹp” như vết dầu loang. Các công ty chuyên ký hợp đồng với người mẫu như Gautier (vốn tìm ra Canadas và KateMoss “mình dây” và “mặt mụn” rất có duyên) bắt đầu săn tìm một cái mũi khá to, cặp tai dốc ngược, mắt một mí v.v. để lăng xê. Cái xấu không còn là âm bản của cái đẹp, mà người ta còn đi tìm vượt ra cả biên giới của xấu đẹp, nghĩa là một nhan sắc “không đẹp lẫn không xấu” hay “cái nét đẹp chen lẫn điểm xấu” kiểu… chanh tươi pha chanh muối!

Kate Moss đẹp lạ với gương mặt mụn

Thật ra quan điểm này không phải mới mẻ gì. Từ lâu các nhà đạo đức học cho rằng không phải nét đẹp là hoàn hảo và cái xấu là cái bỏ đi. Đối với họ, cái đẹp tâm hồn mới quan trọng. Đến thế kỷ 18, quan điểm mỹ học lại chia cái đẹp (le beau) với cái cao siêu (le sublime). Cái cao siêu là điều vượt cả cái đẹp lẫn cái xấu và do đó đây mới là cái đẹp tuyệt đối. Triết gia Nietzsche tuyên bố một người phụ nữ được coi là “không xấu” thì cũng bị coi là “không đẹp”. Vì nếu cái đẹp đồng nghĩa với sự cân đối, hài hòa thì cái “tĩnh lặng đều đều” này lại dễ gây buồn chán.

Tia nhìn của chúng ta không còn “bám” được nơi nào trên một gương mặt trái xoan toàn bích hoặc những đường nét mỹ miều và cân đối. Tuy nhiên, cũng không được hiểu lầm là quá xấu là có giá trị. Đây là một trở ngại không sao vượt qua được. Khi người ta lỡ có nhan sắc “quỷ chê ma hờn”, đó là một định mệnh kéo dài một đời, kiểu chàng Trương Chi tài ba nhưng gớm ghiếc về thể hình đành ôm mối hận tình nơi chín suối…

Màn ảnh không chỉ có A.Delon và T. Cruise

Điện ảnh cống hiến cho chúng ta những “nhan sắc đàn ông” nổi tiếng như A.Delon, Valentino, R.Taylor, T.Cruise, L.DiCaprio, v.v. Tuy nhiên nhiều người lại có cảm tình với các danh hề có gương mặt “lồi lõm” như Fernandel mặt dài như mặt ngựa, L.de Funès đầu sói, Charlot và hàng ria mép lừng danh… Khán giả nghẹn ngào cảm động với một Simon xấu xí càu nhàu nhưng tấm lòng cao cả trong bộ phim “Ông già và thằng bé” của Claude Berri. Thật kỳ lạ, đàn ông đẹp trai trên màn ảnh lớn lại được xem là hời hợt, trong lúc một nét xấu xí nào đó được xem như một đền bù, khi người ta không có “ngoại hình”, người ta thường quay về nội tâm và do đó có vẻ sâu lắng hơn, thậm chí trí thức hơn.

Đó là trường hợp của Woody Allen khi ông đóng phim vẫn có thể làm “chao đảo” bao trái tim phụ nữ. Mặt khác, những Jean Paul Belmondo, Robert Hossein, Gérard Depardieu, Harrison Ford.. lại phản ánh “tuýp” đàn ông được ưa chuộng trong thế kỷ 19: một cái mũi to bản là dấu hiệu của “cá tính mạnh mẽ”. Nếu thập niên 50 và 60 các tài tử đẹp ẻo lả kiểu James Dean chiếm đa số thì những thập niên sau, đàn ông trên màn ảnh có nhiều dạng hơn, thậm chí một số tài tử béo mập cũng được ưa thích. Cái đẹp nam giới chỉ có một kiểu, nhưng nét xấu thì… đủ thứ trên đời, sẵn sàng đáp ứng “gu” thưởng ngoạn của mọi khán giả khó tính. Xã hội đương đại có cái nhìn khá mơ hồ về xấu xí.

Gương mặt lạnh như tiền của Christopher Walken

“Quái vật” đúng là một trục trặc về mỹ học, đôi lúc nó lại mang ý nghĩa của sự nổi dậy, phản kháng nên các nhân vật như ác quỷ Frankenstein, con quái thú trong “The Beauty and the Beast” của Walt Disney… vẫn làm người xem bối rối một cách thú vị. Từ thuở xa xưa, người phương Tây vẫn có khuynh hướng kết vẻ đẹp vào tính thiện và đẩy xấu xí vào khái niệm gian ác. Vì vậy các nhân vật phản diện trong phim ảnh thường có hành vi tàn bạo và gương mặt khó coi. Song bạo động không phải lúc nào cũng mang nghĩa xấu.

Có lúc “đánh nhau, đấm mạnh” lại được hiểu là… tràn đầy tính chân thực của đàn ông, một nét sắt thép không thể có nơi nữ giới, về khoản này ít ai bì kịp với Christopher Walken, anh có gương mặt lạnh lùng “thấy ớn” và cách giải quyết vấn đề cũng… ớn không kém: nhanh, mạnh, máu me! Tuy cái xấu xí có vẻ đang lên ngôi, song không thể nói nó có tánh lâu bền. Đã là trào lưu, đến lúc nào đó xấu và đẹp luôn luôn được định nghĩa trở lại. Cái đẹp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sự đều đặn. Thời Phục hưng các nhà thẩm mỹ cho là đã tìm ra bí mật hình học của mỹ học. Các khúc đoạn trên gương mặt và thể hình được tính toán theo phương trình toán học.

Thế kỷ 19 đầy lãng mạn lại xét lại quan điểm này và chỉ gọi là đẹp khi một gương mặt nào đó có thể cho thấy “bề sâu nội tâm”. Từ cái nhìn này đã phát sinh môn “physiognomonie” tức khoa học khám phá tâm tính qua nghiên cứu về mặt trong các tình huống khác nhau. Cái xấu chưa hẳn được gọi là lên ngôi vì đến một lúc nào đó, quan điểm mỹ học cộng đồng lại chao đảo, nhưng cũng may là nhân loại chưa bao giờ công nhận nét đẹp bề ngoài lại là nét đẹp bao quát, vĩnh cửu. Đôi khi cái đẹp nội tâm loé lên, dù phương tiện chứa đựng nó có “gồ ghề góc cạnh”, vẫn làm xúc động thật sự. Đây mới là cái đẹp đích thực không bao giờ có tính thời vụ hay không gian. Cái đẹp đó phải được “cảm” chứ không được “thấy”…)

Nguồn tổng hợp

 

, , ,